شهر دانش، شبکههای یادگیری شهروندی، و سیستمهای اطلاعاتی
بسمه تعالی
شهر دانش، شبکههای یادگیری شهروندی، و سیستمهای اطلاعاتی
علاوهبر نقش و جایگاه مدیریت دانش در تکتک سازمانها و نهادهای جامعه، کلیت شهر و شهروندان آن نیز نیازمند برخورداری از ویژگیها و صلاحیتهای داناییمحوری هستند که در استمرار توسعه و بهبود محیط اجتماعی، فرهنگی، دینی، اقتصادی، سیاسی و ... شهر نقش بسزایی ایفا میکند. از اینرو، شهر صرفاً به عنوان فضایی فیزیکی تصور نمیشود، بلکه ماهیت نمادین و تعاملی آن باید توجه فزایندهتری دریافت کند. لذا، قابلیت یادگیری مادامالعمر، تعامل اجتماعی و پردازش و بهکارگیری دانش در راستای اصلاح و توسعه زندگی اجتماعی و در نتیجه تعالی انسانی باید پرورش داده شود. به این معنا، سازمانهای یادگیرنده و مدیریت دانش سازمانی نیز جزئی از شهر دانش بهعنوان کلیتی یکپارچه قرار میگیرد، که تلاش همه آنها ارتقا و توسعه تمام شهر و در نهایت تعالی تکتک شهروندان است.
کالوینو (1390) تصریح میکند که مفهوم شهر دانش بسیار گسترده است و میتواند به تمام جنبههای زندگی فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی یک شهر اشاره داشته باشد. با توجه به اظهارات ارگازاکیس و همکارانش، یک شهر دانش، شهری است که با تشویق آفرینش دایمی، تقسیمبندی، ارزیابی، نوسازی و بهروز کردن دانش، از هدف توسعه دانشمحور برخوردار است. این امر از طریق روابط متقابل پایدار میان شهروندان و همزمان تعامل با شهروندان سایر شهرها قابل دستیابی است (کالوینو، 1390). جوسوایسین[1] (2010) نیز تصدیق میکند که یک شهر یادگیرنده، سازه اجتماعی پیچیدهای است. توسعه آن به معنای توانمندسازی یادگیری در تمام سطوح شهر (ساکنان و خانوادههای آنان، سازمانها و مدیریت شهری از طریق شبکهها) است. یادگیری جمعی افراد و مشارکت آنان در شبکههای همکارانه دارای اهمیت ویژهای است.
دیسیوو و لادیانا[2] (2010) نیز اینگونه تصریح میکنند: جامعه یادگیرنده، اجتماعی است که در آن یادگیری گسترده و مادامالعمر است. فعالسازی فرایندهای یادگیری مادامالعمر بهعنوان راهبردی بنیادین بهمنظور ایجاد شرایط بهبود از منظر اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و همچنین بهبود کیفیت زندگی شهروندان شناخته میشود. بر همین اساس، جوسوایسین (2010) خصیصههای شهر یادگیرنده را به قرار زیر مطرح میکند:
- کسب دانش ضروری از طریق تحقیق و عمل، توسعه قابلیتها، نگرشها و ارزشها براساس روشهای رسمی، نیمهرسمی و غیررسمی
- بهکارگیری مهارتهای بهروز و شایستگیهای یادگیری
- تشحیص ویژگیهای اجتماعات یادگیری
- ایجاد شبکههای همکارانه یادگیری
- بهکارگیری ابزار مدرن ارتباطی
- شناخت طبیعت محلی و جهانی یادگیری و مشارکت
- ایجاد سازمانهای یادگیرنده
یکی از ملزومات کلیدی ایجاد و توسعه شهر دانش، طراحی و توسعه شبکههای پیچیده یادگیری شهروندی است. همانگونه که شبکه حملونقل شهری برای تسهیل ارتباطات و سرعت در انجام کارها ضروری است، یک شبکه پیچیده و پویای تعامل اجتماعی و فکری میان گستره وسیع و متنوعی از شهروندان نیز نقش ویژهای در تسهیل یادگیری اجتماعی، کسب دانش و فراوری آن، و بهرهبرداری متناسب از دانش جدید ایفا میکند. به بیانی دیگر، شبکه یادگیری شهروندی متعامل و یکپارچه شهری زمینهساز بستر متناسب برای توسعه پایدار شهر است. جوسوایسین (2010) چنین توضیح میدهد که توسعه پایدار شهر در راستای شهر یادگیرنده به معنای این است که هدف راهبردی آن توانمندسازی تمام کنشگران زندگی شهری بهمنظور حل مسایل روزمرهی حاصل از ترکیب منافع اقتصادی، اجتماعی و محیطی، از طریق ایجاد/ افزایش فرصتهای یادگیری مستمر در سطوح فردی و جمعی است.
به همین دلیل، شبکه یکپارچه یادگیری شهروندی باید زمینه و فرصت بهینهای برای تمام کنشگران بهمنظور ایفای نقش در راستای توسعه پایدار شهری فراهم نماید؛ زیرا این امر بهواسطه تعامل سازنده و همافزایی تمام شهروندان جامعه تحقق میپذیرد. امروزه، تلاشها و برنامههای متنوع و زیادی توسط سازمانها و نهادهای مختلف اجتماع در راستای تربیت شهروندان صورت میپذیرد. اما عدم هماهنگی و غیر شبکهای بودن آنها موجب موازیکاری و تباهی بسیاری از سرمایههای انسانی، فکری و مالی میشود و از سوییدیگر، نتایج و اهداف ارزشمند آنها حاصل نخواهد شد. بلکه وجود یک شبکه یادگیری یکپارچه و منعطف در سطح شهر که موجب تعامل سازنده تمام کنشگران آموزش شهروندی همچون طراحان، برنامهریزان، یادگیرندگان، مدیران، سازمانها و نهادهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و نهادهای دینی و مذهبی، و ... شود، یقیناً موجب ایجاد طرح و برنامهای جامع برای تربیت شهروندی تمام شهروندان در راستای توسعه پایدار شهری خواهد شد.
اما طراحی و توسعه شبکههای یادگیری یکپارچه نیز نیازمند برخی ضروریات و زیرساختهای اساسی است، که از جمله میتوان به سیستمهای اطلاعاتی اشاره نمود. از منظر لاودن و لاودن (1391) یک سیستم اطلاعاتی، به عنوان مجموعهای از اجزای مرتبط تعریف میشود که اطلاعات را بهمنظور پشتیبانی از تصمیمسازی و کنترل در یک سازمان، جمعآوری یا بازیابی، پردازش، ذخیره و توزیع میکند. علاوهبر پشتیبانی از تصمیمسازی، هماهنگی و کنترل، سیستمهای اطلاعاتی به مدیران و کارکنان در تجزیه و تحلیل مشکلات، تجسم موضوعات پیچیده و تولید محصولات جدید کمک مینماید.
شبکه یادگیری شهروندی بههمراه بهرهگیری از پشتیبانی سیستمهای اطلاعاتی بستر بهینهای جهت مدیریت یکپارچه، سازمانیافته و متعالی آموزشهای شهروندی فراهم میکند. یقیناً مدیریت یکپارچه آموزش شهروندی در سطح گسترده و متنوع شهر- که دارای محلات و مناطق مختلف، فرهنگهای گوناگون، وضعیت اقتصادی متفاوت و ... است- نیازمند بهرهگیری از اطلاعات متناسب، و سازماندهی و مدیریت مطلوب آنها است که استفاده متناسب از سیستمهای اطلاعاتی گوناگون زمینه تصمیمگیری بهینه و ارزشافزا را تأمین میکند. از سوی دیگر، همانطور که پیشتر بیان شد، موفقیت آموزش شهروندی نیازمند نگاه سیستمی و شبکهای است. چرا که اقدامات پراکنده و موازی سازمانها و نهادهای مختلف در صورتی به نتایج ارزشمند منتهی میشود که بهواسطه سیستمهای اطلاعاتی بتوان تصمیمات، برنامهها و اقدامات گوناگون و جزیرهای نهادهای مختلف را در راستای اهداف متعالی شهر هماهنگ نمود.
بنابراین، شهر بهعنوان محیطی که دارای دارای ویژگیها و خصوصیات فیزیکی و نمادی متعدد و گوناگونی است، بستر و فرصت بهینهای برای یادگیری شهروندان فراهم میکند و انتقال و تبادل یادگیری و تجارب شهروندان در قالب شبکههای یادگیری، موجب ارتقای دانش، نگرش، مهارت و تواناییهای آنها میگردد.
منابع
کالوینو، ایتالو (1390) شهرهای دانش (رویکردها، تجارب و دیدگاهها)، ترجمه زینب کرکهآبادی و ایمان علیپور بالف، تهران: آذرخش.
لاودن، کنث. سی. و لاودن، جین. پی (1391) سیستمهای اطلاعات مدیریت، ترجمه: حبیب رودساز، سینا محمدنبی و امیرحسین بهروز، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
Di Sivo, M. & Ladiana, D. (2010) Towards a learning city the neighborhood lab and the lab net, Procedia Social and Behavioral Sciences 2: 5349-5356.
Juceviciene, P. (2010) Sustainable Development of the Learning City, European Journal of Education, Vol. 45, No. 3: